کارشناسان اندیشکده‌های غربی و مشخصاً اندیشکده‌های بریتانیایی "Rusi" و "IISS" ضمن تأکید بر احتمال بالای شکست مذاکرات، بر ضرورت داشتن طرحی در قالب یک توافق موقت و محدود تأکید می‌کنند.

قرن نو ـ گروه بین‌الملل: این کارشناسان با تأکید بر اینکه ریسک ناشی از عدم توافق، آنقدر مهم است که 1+4 و ایالات متحده به فکر گزینه‌های جایگزین برای مهار برنامه هسته‌ای ایران باشند، به مواردی ازجمله: احتمال نپذیرفتن برخی توافقات پیشین توسط دولت جدید ایران، تأکید آمریکا بر نداشتن صبر نامحدود و همچنین، توقعات حداکثری طرف‌های ایرانی و آمریکایی به عنوان مهم‌ترین دلایل شکست احتمالی مذاکرات، اشاره می‌کنند. دراین‌رابطه این کارشناسان به شروط چهارگانه به باور آنها حداکثری ایران اشاره می‌کنند، شروطی که شامل موارد ذیل می شوند:

  • تأکید ایران بر ضرورت راستی‌آزمایی تحریم‌ها؛ انتظار واقعی ایران، تحقق کوتاه‌مدت منافع اقتصادی ناشی از احیای توافق و لغو تحریم‌ها است. در حقیقت، ایران نوعی تضمین اقتصادی از ایالات متحده می‌خواهد، تضمینی که ارائه آن برای دولت بایدن دشوار است.
  • پرداخت غرامت توسط ایالات متحده؛ ایران تأکید می‌کند که ایالات متحده باید خسارت‌های اقتصادی و جانی وارده به این کشور به‌واسطه اعمال تحریم‌های یک‌جانبه را بپردازد.
  • لغو تمام تحریم‌های هسته‌ای و غیرهسته‌ای؛
  • اخذ ضمانت از دولت بایدن مبنی‌بر اینکه ایالات متحده از برجام خارج نخواهد شد؛ ضمانتی که با توجه به ساختار قدرت در ایالات متحده، ارائه آن برای دولت بایدن ممکن نیست. 

در مقابل، این کارشناسان خواسته‌های ایالات متحده و مشخصاً خواسته دولت بایدن مبنی‌بر مذاکره با ایران در قالب یک بسته شامل: موضوعات هسته‌ای، موشکی و منطقه‌ای را نیز خواسته‌ای حداکثری می‌دانند. 

دراین‌رابطه، این کارشناسان پیشنهاد می‌دهند که انعطاف‌هایی ازجمله: احتمال خارج شدن نام سپاه پاسداران از فهرست گروه‌های تروریستی توسط دولت بایدن و کوتاه آمدن ایران از موضع دریافت تضمین عدم خروج، می‌تواند مسیر توافق را تسهیل کند. در رابطه با موضوع دوم یعنی بحث تضمین عدم خروج، این کارشناسان مدعی‌اند که هزینه‌های خروج ایالات متحده از برجام، برای این کشور آنقدر زیاد بوده که بار دیگر این اشتباه را تکرار نکند و در توضیح این استدلال به پیشرفت شتابناک برنامه هسته‌ای ایران در یک سال گذشته، به‌رغم کمپین فشار حداکثری ترامپ اشاره می‌کنند. اما کماکان یک پرسش وجود دارد؟ پیامدهای عدم توافق چه خواهد بود؟ و شرکای فراآتلانتیکی چه گزینه جایگزینی برای آن دارند؟ آیا همان‌طور که ریچارد هاس، پیشنهاد کرده است، جایگزین یک توافق رسمی با ایران، حمله‌های نظامی محدود و هدفمند خواهد بود؟ یا می‌توان به یک توافق موقت فکر کرد؟ 

پیامدهای عدم توافق از نگاه غربی 

اروپایی‌ها و آمریکایی‌ها به‌روشنی می‌دانند که شکست مذاکرات احیای برجام، تبعات مخربی برای رژیم عدم اشاعه خواهد داشت. از نگاه آنها، بسیار بعید است که تهران آشکارا به سراغ ساخت سلاح هسته‌ای برود، اما به‌احتمال‌زیاد، ایران به برنامه هسته‌ای‌اش شتاب خواهد داد تا اهرم‌های فشار خود را تقویت کند. این امر می‌تواند حتی زمان لازم برای تهران به منظور ساخت سلاح هسته‌ای را کوتاه‌تر از دو ماه برآوردشده فعلی کند. دراین‌رابطه، این کارشناسان با اشاره به قانون تصویب‌شده توسط مجلس ایران، به افزایش ذخایر اورانیوم غنی‌شده بیست درصدی ایران، تحقیق و توسعه سانتریفیوژهای پیشرفته IR-6 و گسترش غنی‌سازی شصت‌درصدی اشاره می‌کنند. افزون‌براین، عدم توافق به معنای کاهش بیش‌ازپیش نظارت‌های بازرسان آژانس و افزایش ابهام پیرامون برنامه هسته‌ای ایران است؛ ابهامی که به‌خودی‌خود سبب نگرانی رقبای منطقه‌ای ایران و تنش‌آفرین است. دیگر آنکه این کارشناسان نگران‌اند که در صورت عدم توافق، ایران به محدودیت‌های نظامی مرتبط با برنامه هسته‌ای‌اش نیز پایبند نباشد و تحت عنوان اهداف نظامی غیرهسته‌ای، فعالیت‌های نظامی خود را از سر بگیرد.

گزینه‌های جایگزین برای غرب 

در رابطه با سناریوی جایگزین توافق اما این کارشناسان با ردّ سناریوی حملات محدود نظامی به عنوان سناریویی پرهزینه و دارای اثر معکوس در درازمدت به دو سناریوی ذیل اشاره می‌کنند: 

بازگشت به استراتژی فشار و تعامل: این استراتژی دو لبه فشار حداکثری و اعمال تحریم و انزوا ازیک‌سو و ارسال پالس‌های مذاکراتی ازسوی‌دیگر را دارد. این استراتژی اما علاوه‌بر زمان‌بر بودن با چالش‌های متعدد دیگری نیز روبه‌رو است: نخست اینکه، حوزه‌های کمی برای افزایش فشار اقتصادی بر ایران باقی مانده است، دوم، در صورت شکست مذاکرات و با توجه به رویکرد دولت فعلی ایران، این کشور انعطاف بسیار کمی از خود نشان خواهد داد، سوم، این استراتژی بدون حمایت روسیه و چین موفق نخواهد بود و حمایت روسیه و چین از استراتژی فشار هماهنگ بین‌المللی علیه ایران، منوط به چگونگی شکست مذاکرات احیای برجام است. در حقیقت، اگر شکست مذاکرات به‌واسطه کارشکنی کشورهای اروپایی و آمریکا و توقعات غیرمعقول آنها باشد، روسیه و چین از این استراتژی حمایت نخواهند کرد.

دستیابی به یک توافق موقت با هدف جلوگیری از بحرانی شدن شرایط: از نظر این کارشناسان، گزینه معقول‌تر، هدایت مذاکرات به سمت یک توافق موقت با ایران است؛ توافقی که به معنای لغو برخی تحریم‌ها در مقابل بازگشت ایران به برخی تعهداتش ازجمله: دسترسی بیشتر دادن به بازرسان آژانس و تعلیق غنی‌سازی بالای پنج درصد است. در مقابل، طرف غربی و مشخصاً آمریکایی نیز متعهد به آزادسازی بخشی از دارایی‌های مالی ایران و صدور مجوز فروش نفت این کشور می‌شود. در حقیقت، این کارشناسان براین‌باورند که در دسترس‌ترین گزینه پیش‌رو، دست‌یابی به یک توافق موقت با هدف تثبیت وضعیت به منظور جلوگیری از بحرانی شدن شرایط و همچنین فراهم آوردن امکان مذاکره جدید است.

5965

۰۷:۳۰ ,۰۸ آذر ۱۴۰۰

اخبار مرتبط


24 دی 1399عباس آخوندی و غلامرضا مصباحی مقدم درباره الحاق به گروه اقدام مالی مناظره کردند. دیدن این مناظره در وضعیت جدید کشور می‌تواند به درک موافقت‌ها ...

در حالی که تهران و واشنگتن به احیای توافق هسته ای سال ۲۰۱۵ بسیار نزدیک هستند، دولت بایدن باید با حذف نام «سپاه پاسداران انقلاب اسلامی» از فهرست ...

در حالی که شاخص‌های اقتصادی کشور در شرایط مطلوبی قرار ندارد و بر اساس اعلام کارشناسان، یکی از دلایل بروز مشکلات اقتصادی مرتبط با عدم احیای ...

برخی از مهم‌ترین کارشناسان اروپایی در حوزه سیاست خارجی و دیپلمات‌های اسبق، در نامه‌ای سرگشاده خطاب به ایران و آمریکا، خواستار احیای هرچه ...

جوزپ بورل هنگام بازگشت انریکه مورا، هماهنگ‌کننده مذاکرات، به اروپا گفت پاسخ ایران به اندازه کافی «مثبت» بوده است؛ آیا این اظهارات سیگنالی ...

نظر خود را ثبت کنید

ویدیو

عکس

اینفوگرافی