متن و حاشیه مذاکرات هسته‌ای در هتل کوبورگ وین

عواقب شکست مذاکرات وین برای ایران و آمریکا | تردید‌ها ادامه دارد

هفتمین دور از مذاکرات احیای برجام پس از فرازوفرود‌های بسیار، اینک در هتل «کوبورگ» جریان دارد و اینکه چقدر رسیدن به یک توافق در این دوره از مذاکرات محتمل است؟ پرسشی است که پاسخ آن هنوز روشن نشده است.

قرن نو ـ گروه سیاسی ـ کتایون مافی: از روز دوشنبه، اولین دور مذاکرات احیای برجام در دوره دولت رئیسی با حضور تیم جدید مذاکره‌کننده ایرانی آغاز شده است.

این مذاکرات به صورت غیرمستقیم بین ایران و ایالات متحده جریان دارد و کشور‌های ۱+۴ شامل بریتانیا، فرانسه، چین و روسیه به علاوه آلمان هم در آن حضور دارند.

مقایسه تیم مذاکره‌کننده ایرانی و 4+1

 مذاکرات به سرپرستی انریکه مورا، معاون مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و علی باقری‌کنی، معاون سیاسی وزارت خارجه ایران و مذاکره‌کننده ارشد اتمی با حضور اعضای گروه ۱+۴ در حال برگزاری است.

به غیر از علی باقری، دیگر اعضای گروه ایرانی عبارتند از: مهدی صفری، معاون دیپلماسی اقتصادی؛ رضا نجفی، معاون امور حقوقی و بین‌المللی وزارت امور خارجه؛ غلامرضا پناهی، معاون امور ارزی و بین‌الملل بانک مرکزی؛ علی فکری، معاون وزیر امور اقتصادی و دارایی؛ احمد اسدزاده، سرپرست معاونت بین‌الملل و بازرگانی وزارت نفت و ابراهیم شیبانی، رئیس کمیسیون اقتصادی شورای راهبردی روابط خارجی.

ازسوی‌دیگر رؤسای هیئت‌های گروه ۱+۴ یعنی بریتانیا، فرانسه، چین و روسیه به‌علاوه آلمان، سفرای مقیم وین و مدیران کل وزارت خارجه پنج کشور هستند که از نظر سلسله‌مراتب سیاسی پایین‌تر از هیئت ایرانی محسوب می‌شوند.

تمدید این دور از مذاکرات با توجه به تجربیات پیشین محتمل است و امروز نیز نشستی در خصوص بازگشت ایران به تعهدات هسته‌ای در کارگروه هسته‌ای برگزار می‌شود.

تردید‌ها ادامه دارد

هنوز تردیدها ادامه دارد و دیپلمات‌های ارشد اروپایی روز سه‌شنبه اعلام کردند که قدرت‌های جهانی همچنان منتظرند ببینند ایران حاضر است مذاکرات احیای برجام را از نقطه‌ای که قطع شده بود ادامه دهد یا نه.

این گروه با اشاره به اینکه پس از شروع دوباره مذاکرات در روز دوشنبه، انتظار دارند وارد مسائل اصلی مطرح‌شده با ایران شوند، اظهار داشتند که هفتاد تا هشتاد درصد پیش‌نویس موافقت‌نامه هم‌اکنون کامل شده است.

دیپلمات‌های اروپایی در جمع خبرنگاران با یادآوری اینکه رسیدن به نتیجه برای آنها فوریت دارد، خاطرنشان کردند که نمی‌خواهند «موعد ساختگی» برای آن تعیین کنند.

بااین‌حال، میخائیل اولیانوف، نماینده ارشد روسیه در مذاکرات، در توئیتی نوشت که ازسرگیری مذاکرات «کاملاً موفقیت‌آمیز» بوده است.

وی افزود: شرکت‌کنندگان تصمیم گرفتند «بدون تأخیر» روند تهیه پیش‌نویس را در دو کارگروه ـ در مورد لغو تحریم‌ها و مسائل هسته‌ای ـ ادامه دهند.

وانگ کوان، سفیر و نماینده دائم چین نزد سازمان‌های بین‌المللی مستقر در وین نیز در این‌باره گفت: آنها (مقامات ایران) روی لغو تحریم‌ها به عنوان یک اولویت متمرکز هستند و درعین‌حال درک می‌کنند که باید درباره سایر مسائل مرتبط بحث شود؛ اما همه ما توافق داریم که اولویت با رفع تحریم‌ها است و باید ابتدا به این مسئله بپردازیم.



منتقدان در جمع مذاکره‌کنندگان

مذاکره‌کنندگان جدید ایرانی در این دور از مذاکرات، عمدتاً به توافق برجام انتقاد دارند و حضورشان در کوبورگ هتل بیش از شش سال پیش وزرای خارجه ایران و گروه ۱+۵ که در آن به توافق برجام رسیدند، نشان می‌دهد که می‌خواهند طرحی نو دراندازند.

شاید به‌همین‌دلیل است که تنها یک روز پس از آغاز مجدد مذاکرات احیای برجام در وین، مذاکره‌کنندگان ایرانی «موضعی سختگیرانه» اتخاذ و اعلام کرد همه مواردی که در شش دور قبلی گفت‌وگو‌های دیپلماتیک مورد بحث قرار گرفته‌اند، قابل‌چانه‌زنی مجدد هستند.

علی باقری‌کنی، رئیس هیئت مذاکره‌کننده ایران، در این‌باره گفت: «آنچه از شش دور مذاکرات قبلی پیش‌روی ما‌ است یک پیش‌نویس است نه یک توافق و پیش‌نویس محل مذاکره است.»

وی افزود: «تا وقتی در مورد همه چیز توافق نشده باشد در مورد هیچ چیزی توافق نشده است.»

همچنین ضمانت آمریکا برای عدم اعمال تحریم‌های جدید یکی از نکات اصلی مطرح در این دور از مذاکرات است.

علی باقری‌کنی تأکید کرده که ایران خواستار «ضمانت آمریکا برای عدم اعمال تحریم‌های جدید» یا عدم اعمال مجدد تحریم‌های لغوشده قبلی است و این نکته‌ای است که محمد اسلامی، رئیس سازمان انرژی اتمی ایران نیز پیشتر آن را تکرار کرد.

حسین‌ امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه، نیز پیشتر اعلام کرده بود که هدف اصلی مذاکرات پیش‌رو باید اجرای کامل و مؤثر برجام و با هدف عادی‌سازی روابط تجاری و همکاری‌های اقتصادی پایدار با جمهوری اسلامی ایران باشد. بدیهی است برای بازگشت به برجام، ایران باید بتواند به‌طور کامل از لغو تمامی تحریم‌ها منتفع شود. 

وی تأکید کرد: «بازگشت احتمالی آمریکا به برجام مورد توجه ما نخواهد بود؛ مگر اینکه تضمین‌هایی ارائه شود که تجربه تلخ گذشته تکرار نخواهد شد و شرکای اقتصادی ایران بتوانند با اطمینان‌خاطر وارد تعاملات اقتصادی پایدار و بدون نگرانی با ایران شوند.»

پیشنهاد مذاکره ایران و آمریکا پذیرفته نشد

دراین‌میان راب مالی، نماینده آمریکا، که در هتل محل مذاکرات حاضر است، خواستار انجام مذاکرات مستقیم میان ایران و آمریکا شد؛ پیشنهادی که با مخالفت ایران روبه‌رو شد.

وی همچنین اظهار داشت: اگر ایران از گفت‌وگو‌های وین به عنوان دستاویزی برای تسریع برنامه هسته‌ای استفاده کند، آمریکا و شرکایش احتمالاً فشار‌های تازه‌ای بر این کشور اعمال خواهند کرد.

مالی افزود: اگر ایران فکر می‌کند می‌تواند از این زمان برای ساختن اهرم فشاری قوی‌تر استفاده کند و بعد بیاید و بگوید که چیز بهتری می‌خواهد فایده نخواهد داشت. ما و شرکایمان این را قبول نخواهیم کرد. 

اما این خط و نشان‌ها درحالی مطرح می‌شود که آمریکا اکنون بیش از هر زمان دیگری به توافق با ایران نیاز دارد. واشنگتن تمایلی برای درگیر شدن با تهران را ندارد و هدف کانونی و محور تلاش‌های دولت بایدن تقابل با نفوذ چین است. ازسوی‌دیگر، آمریکا به تضمین در خصوص مدیریت توان هسته‌ای ایران نیاز دارد که این امر تنها در گرو احیای برجام و موفقیت مذاکرات وین برای آمریکا امکان‌پذیر است.

بسیاری از کارشناسان سیاسی اظهارات لوید آستین، وزیر دفاع آمریکا در نشست منامه را که صراحتاً عنوان کرد «ما خواهان رسیدن به توافق با ایران هستیم»، سیگنالی مثبت برای ایران می‌دانند.

همچنین می‌توان آن را پیامی به کشور‌های عربی و اسرائیل تلقی کرد تا آنها تکلیف خود را در خصوص نوع نگاه دولت بایدن نسبت به ایران بدانند.

برداشت‌های متفاوت از مذاکرات 

سخنان علی باقری به طور مستقیم با اظهارات روز دوشنبه دیپلمات اتحادیه اروپا که رهبری مذاکرات را برعهده داشت، در تناقض است. انریکه مورا گفته بود: «هیئت ایرانی نماینده یک دولت جدید در تهران با حساسیت‌های سیاسی قابل‌درک جدید است، اما آنها پذیرفته‌اند که کارِ انجام‌شده در شش دور اول مبنای خوبی برای پیشبرد کار ما است، بنابراین بازگشت به عقب بی‌فایده است.»

کارشناسان سیاسی براین‌باورند که سرعت پیشرفت مذاکرات به موضع ایران بستگی دارد و اگر قرار باشد گفت‌وگو‌ها از نقطه صفر آغاز شود، قاعدتاً زمان بیشتری صرف انجام آن خواهد شد.

درعین‌حال مشخص است که استراتژی کلی ایران درباره مذاکرات برجامی تغییر نکرده اما تغییرات تاکتیکی به وجود آمده است.

تحلیلگران سیاسی می‌گویند که مواضع مختلف ایران و آمریکا در خصوص لغو تحریم‌ها و نحوه به تفاهم رسیدن بر سر آن مهم‌ترین مسئله‌ای است که نتایج مذاکرات را مشخص می‌کند.

ایران از ابتدا اعلام کرده که به دنبال لغو همه تحریم‌ها به صورت یکجا است؛ اما در مقابل طرف آمریکایی بر این نکته تأکید می‌کند که تحریم‌ها را به صورت یکجا لغو نخواهند کرد و لغو تحریم‌ها فرایند تدریجی خواهد داشت.

دراین‌میان، موضوع دیگری بر این مذاکرات سایه انداخته: رفع محدودیت‌ها و تحریم‌های ایران از سوی سازمان ملل، آمریکا و اتحادیه اروپا در خصوص موشک‌های بالستیک و فعالیت‌های هسته‌ای از اکتبر ۲۰۲۳ طبق توافق برجام که زمان اجرای آنها نزدیک است؛ این مسئله نیز مورد مناقشه است

عواقب شکست مذاکرات احیای برجام برای ایران و آمریکا

در نهایت باید درنظر داشت که از دید آمریکایی‌ها، در صورت شکست مذاکرات، دولت آمریکا شاید تشدید تحریم‌ها علیه ایران را در پیش گیرد که برای دولت بایدن شکست را به‌همراه دارد؛ ازاین‌رو، دولت بایدن به‌شدت به دنبال احیای برجام در کوتاه‌مدت است.

شکست مذاکرات در ایران نیز اقتصاد کشور را وارد دوره‌ای از التهابات شدید در قالب کاهش بیشتر و پرشتاب‌تر ارزش پول ملی و افزایش قیمت ارز، افزایش تورم و گرانی‌های سرسام‌آور خواهد کرد و ناامیدی بزرگی را برای اقتصاد، جامعه و کشور به همراه دارد؛ شاید تحمل آن امکان‌پذیر نباشد. دولت سیزدهم هم با شعار گشایش سر کار آمده و بنابراین مایل نیست این فرصت را از دست دهد.

رسیدن به توافق احیای برجام محتمل است اما نه به‌سادگی و سرعت باید منتظر ماند.

5965

۰۹:۲۱ ,۱۰ آذر ۱۴۰۰

اخبار مرتبط


جوزپ بورل مسئول کمیسیون سیاست خارجی اتحادیه اروپا از تماس «مهم» خود با امیرعبداللهیان خبر داد.

روایت‌های متفاوت مقامات ایران و ‌آمریکا درباره مذاکرات دو روزه در دوحه، با اظهارات هشدارآمیز مقامات اروپایی مبنی بر کمرنگ‌تر شدن امکان ...

اینکه آیا دولت بایدن می تواند توافق هسته‌ای را احیا کند، هنوز هم مبهم است، اما طرفداران و مخالفان برجام از هم‌اکنون برای یک تقابل سیاسی تمام‌عیار ...

یک جبهه متحد از اسرائیل و حامیانش در واشنگتن برای مقابله با توافق احتمالی متحد می‌شوند، اما به باور تحلیلگران ماننده سال ۲۰۱۵ بعید است تغییر ...

نظر خود را ثبت کنید