گفت‌وگوی پراجکت سیندیکیت با نویسنده کتاب «مرد ضعیف: محدودیت‌های قدرت در روسیه پوتین»

آیا پوتین واقعاً فرد قدرتمندی در روسیه است؟

معامله پوتین و سیاست خارجی این است که او می‌خواهد از غرب‌ستیزی برای تقویت حمایت از نخبگان داخلی از خودش استفاده کند، بااین‌حال او نمی‌خواهد درگیری زیادی پیدا کند. عموم مردم دنبال این کار نمی‌روند.

عضو سابق کا.گ.ب، مردی با عینک آفتابی تیره! رهبری بدون پیراهن سوار بر اسب که از میان کوه‌های سیبری می‌تازد، صاحب کمربند مشکی جودو، کسی نیست جز ولادیمیر پوتین! ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، همیشه تصویری چشمگیر از قدرت شخصی خود به نمایش گذاشته است. به نظر می‌رسد وی به عنوان طولانی‌ترین حاکم روسیه از زمان استالین، دارای پایگاه اجتماعی مناسبی است. اما اقتصاد روسیه رو به زوال و اعتراضات در جریان است. حال پرسش اینجا است آیا موقعیت پوتین به خطر افتاده است؟

گروه بین‌الملل قرن نو: المیرا بایراسلی، خبرنگار پراجکت سیندیکیت، با تیموتی فرای، استاد علوم سیاسی در دانشگاه کلمبیا و نویسنده کتاب «مرد ضعیف: محدودیت‌های قدرت در روسیه پوتین»، درباره اوضاع روسیه و ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور این کشور، مصاحبه کرده است. در ادامه خلاصه‌ای از مهم‌ترین نکات این مصاحبه بازنشر شده است. بخش‌هایی از مصاحبه انتخاب شده که بتواند به این سؤال پاسخ دهد: آیا پوتین واقعاً فرد قدرتمندی در روسیه است؟

  • شما در کتاب خود از ناظران غربی انتقاد می‌کنید که سیاست مدرن روسیه را به شخصیت شخصی رئیس‌جمهور ولادیمیر پوتین تنزل می‌دهند. این رویکرد چه اشتباهی دارد؟

افرادی به تربیت سخت پوتین نگاه می‌کنند و اینکه پوتین چه نوع جهان‌بینی‌ای برگرفته از سازمان اطلاعات شوروی دارد. افراد دیگر به انواع کتاب‌هایی که وی می‌خواند نگاه می‌کنند و براساس آنچه می‌خواند، در مورد نحوه رفتار او استنباط می‌کنند. انتقاد من از این دیدگاه‌ها این است که بسیاری از اقداماتی که می‌بینیم پوتین انجام می‌دهد کارهایی است که همه خودکامه‌ها انجام می‌دهند، حالا خواه قبلاً در کا.گ.ب بوده باشند یا اینکه چه کتابی بخوانند.

مردم اشتیاق احتمالی پوتین برای دستیابی به قدرت را به عنوان دلیلی برای تمدید دوره ریاست‌جمهوری خود، با اعمال اصلاحاتی در قانون اساسی که می‌تواند به وی اجازه دهد تا در قدرت تا سال 2036 باقی بماند، بررسی کردند، اما اگر به هر خودكامه دیگری در اتحاد جماهیر شوروی سابق و حتی جمهوری‌های تازه استقلال‌یافته نگاه كنیم آنها نیز با زمینه‌های بسیار متفاوت همان کارها را انجام داده‌اند. در ترکیه، رئیس‌جمهور اردوغان نیز کاری مشابه انجام داده است. در ونزوئلا، هوگو چاوز نیز کاری مشابه انجام داد. وقتی به نوعی سیاست را در روسیه به جهان‌بینی پوتین کاهش می‌دهیم عملاً دچار اشتباه می‌شویم.

  • من فقط کنجکاو هستم بدانم که پوتین چه کتاب‌هایی را می‌خواند؟

یكی از نویسندگان ایوان ایلین است كه نوعی فیلسوف ضدكمونیست روسی با گرایش‌های راست‌گرا بود و معتقد بود روسیه در دنیا مسیر خاصی دارد. پوتین برای این نویسنده احترام قائل است، اما اینکه آیا این دیدگاه‌ها نحوه تفکر پوتین را تغییر داده یا نه یا اینکه این کتاب فقط آنچه را که پوتین فکر می‌کند منعکس می‌کند دشوار است.

  • با این‌ حال تمرکز روی خود پوتین تنها یکی از روش‌های مشاهده ساده سیاست ناظران است. مورد دیگر ارائه پوتین به عنوان محصول طبیعی تاریخ روسیه است. از سزارها تا شوروی، دیکتاتورها قرن‌ها بر روسیه حکومت می‌کردند، اما باز هم به نظر می‌رسد رویکردهای آنها از الگوی چرخه‌ای گسترش در خارج و واکنش در داخل پیروی می‌کند. طبق این روایت، روسیه پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی دوره تعدیل نیرو و اصلاحات خود را از سر گذراند. مسکو در زمان پوتین، به نقش خود به عنوان یک قدرت بزرگ بازمی‌گردد.

ببینید، یک دیدگاه می‌گوید، روسیه هزار سال استبداد داشته و ما باید انتظار داشته باشیم که در آینده نیز این استبداد ادامه یابد. اما حتی اگر به صد سال گذشته نیز نگاهی بیندازیم، استبداد در روسیه انواع مختلفی داشته است. می‌دانید که تاریخ روسیه بسیار متنوع است و در واقع راهنمای روشنی برای آنچه اکنون می‌بینیم ارائه نمی‌دهد.

همچنین، ما تمایل داریم بر عواملی در مورد روسیه تأکید کنیم که ظاهراً بی‌نظیر هستند. رایج‌ترین تفکر این است که بگوییم افراد در پس از فروپاشی شوروی چنان تحت‌تأثیر این حکومت هستند که همچنان استبداد می‌ورزند. البته در واقع شواهد زیادی در این‌باره وجود ندارد.

  • تیم، شما روسیه را «خودکامگی شخصی» می‌نامید. این چه تفاوتی با سایر رژیم‌های خودکامه دارد و به‌طور معمول چه محدودیت‌های منحصربه‌فردی را برای خودکامه‌های شخصی‌گرا در نظر می‌گیرید؟

در بیست سال گذشته، دانشمندان علوم سیاسی با درک اینکه تفاوت زیادی در انواع مختلف رژیم‌های خودکامه وجود دارد، پیشرفت زیادی کرده‌اند؛ برای مثال، رژیم‌های تک‌حزبی آنطور که در ویتنام، چین یا اتحاد جماهیر شوروی می‌بینیم و رژیم‌های نظامی، مانند آنچه در میانمار یا شیلی پینوشه شاهد آن بودیم، بسیار متفاوت از رژیم‌های شخصی رفتار می‌کنند، جایی که شما یک رهبر واحد دارید که تصمیماتش همان‌طور که در روسیه معاصر می‌بینیم، توسط سازمان دیگری نقض نمی‌شود. ترکیه معاصر و هوگو چاوز ونزوئلا نمونه خوب دیگری است. می‌بینیم که این نوع خودکامگی‌های شخصی‌گرایانه بیشتر فاسد هستند. آنها تمایل دارند که اقتصاد بی‌ثبات‌تری داشته باشند. آنها تمایل به رشد آهسته‌تری نسبت به رژیم‌های تحت رهبری ارتش و رژیم‌های تک‌حزبی دارند.

  • برای ماندن در قدرت، مستبدین شخصی‌گرا مانند پوتین باید منافع دو گروه نخبگان سیاسی و مردم را متعادل کنند. تیم آنها را تهدیدهای دوگانه می‌نامد؛ زیرا هر دو گروه می‌توانند به حکومت او پایان دهند، خواه از طریق کودتا یا شورش. درحال‌حاضر، پوتین، کار خشنود کردن این دو طیف را نیز به‌خوبی انجام نمی‌دهد، اما همیشه اینطور نبود.

اکنون، در دهه اول ریاست‌جمهوری پوتین، قیمت نفت افزایش یافت و توان اقتصاد روسیه دو برابر شد، با این اوصاف استاندارد زندگی افزایش یافت. این به او اجازه می‌داد تا رضایت محافل داخلی و افکارعمومی را جلب کند. لازم نبود زیاد به سرکوب اعتماد کند. او می‌تواند این دستگاه قدرتمند رسانه‌ای دولتی را توسعه دهد. این اوقات خوبی برای پوتین، آن هم در دهه اول ریاست‌جمهوری او بود. البته ما باید اعتباری هم برای شخص پوتین به خاطر موفقیت‌های اقتصادی قائل باشیم؛ زیرا وی این ورود دلارهای نفتی به اقتصاد روسیه را به طور مؤثر مدیریت کرد. این اغلب می‌تواند برای کشورهایی که دارای مؤسسات اقتصادی ضعیف هستند چالشی شدید باشد.

  • با این‌ حال استراتژی پوتین محدودیت‌هایی داشت. در سال 2009، هنگامی‌که پوتین نخست‌وزیر بود، نظرسنجی‌ها نشان می‌داد که فقط اقلیتی از روس‌ها معتقد بودند که رهبری کشورشان آنها را به مسیری درست هدایت می‌کند. در سال 2011، پوتین برای بازگشت به ریاست‌جمهوری دست به ترتیب دادن انتخاباتی فرمایشی زد و محبوبیتی هم نداشت. برخی اقدامات برای روسیه هزینه اقتصادی داشت، اما به‌هرحال بر میزان محبوبیت پوتین افزود.

در این بین حتی کسانی که نسبت به پوتین تردید داشتند پس از الحاق کریمه به چشم دیدند که میزان محبوبیت وی به‌شدت افزایش یافته است. ازسویی تندروها در محافل داخلی برای اهداف استراتژیک از داشتن کریمه بسیار خوشحال بودند. کریمه برای فعالیت‌های دریایی روسیه مهم است و این یک اهرم اضافی است که کرملین می‌تواند با استفاده از آن اوکراین را ضعیف و مقهور نگه دارد. این اتفاق اساساً چهار سال دیگر فضای تنفس برای پوتین خریداری کرد. اکنون اما بحث الحاق کریمه کمرنگ شده و دیگر هیچ کریمه‌ای وجود ندارد که دوباره پوتین از آن استفاده کند تا محبوبیت خود را افزایش دهد.

  • مردم برای همیشه از رفاه اقتصادی خود عبور نخواهند کرد. روسیه از سال 2014 هیچ رشد واقعی ثبت نکرده است. در سال 2020، متوسط روس‌ها یازده درصد کمتر از این هزینه را در سال 2013 داشتند. به نظر می‌رسد بی‌توجهی به رفاه اقتصادی روس‌ها به خاطر اقدامات پوتین باشد. آنچه اقتصاد روسیه واقعاً به آن نیاز دارد اصلاح ساختاری است. چرا پوتین نمی‌تواند آن را دنبال کند یا نخواهد کرد؟

او می‌تواند سعی کند تا اصلاحات اقتصادی گسترده‌ای را ایجاد کند تا بلکه با افزایش سطح زندگی مردم امکان شورش آنها را از بین ببرد. اما معنای چنین کاری از بین بردن رانت و سود از حلقه داخلی کسانی است که از وضعیت موجود بسیار سود می‌برند. باوجوداین، طی دوازده ماه گذشته چیزی که دیده‌ایم این بوده که پوتین واقعاً اقدامات بیشتری را صرف خدمات امنیتی کرده است.

پوتین شرایطی را به وجود آورد که اقتصاد کشور کمکی به بالا بردن سطح زندگی مردم نکند. خطرات واقعی در روسیه برای داشتن یک تجارت در حال رشد و شکوفایی وجود دارد؛ زیرا این امر شما را اغلب هدف رقبای بزرگ‌تری قرار می‌دهد که غالباً با سرویس‌های امنیتی همگام هستند.

پوتین برخی کارها را انجام می‌دهد تا کشور رو به رشد رود، اما اقتصاد روسیه فاقد نوعی رشد نوآورانه پویا است که برای آوردن کشور از یک کشور با درآمد متوسط به یک کشور ثروتمند واقعاً موردنیاز است. نکته ناامیدکننده این است که همه مواد اولیه در این کشور وجود دارد. می‌دانید، روسیه عملاً آنقدر دور از اروپا نیست؛ ضمن اینکه مردم کاملاً تحصیل‌کرده‌ای هم دارد. با توجه به مجموعه سیاست‌های متفاوت از آنچه امروز می‌بینیم، می‌توان روسیه بسیار مرفه‌تری را دید.

  • آخرین موج اعتراضات با دستگیری و زندانی شدن رهبر مخالف حکومت یعنی الکسی ناوالنی آغاز شد. ناوالنی بیش از یک دهه صرف افشای فساد رژیم پوتین از طریق فیلم، تظاهرات عمومی و حتی حضور ناموفق در انتخابات ریاست‌جمهوری کرده است. هدف نهایی وی سرنگونی رئیس‌جمهور روسیه و شاید حتی جایگزین شدن با وی است.

محبوبیت ناوالنی سؤال بسیار جالبی است. در شهرهای بزرگی مانند مسکو، او به‌شدت محبوب بود. مردم می‌دانستند او کیست، اما هیچ مقام دولتی، تا همین اواخر، نام خود را روی آنتن نمی‌برد. آنچه اکنون از نظرسنجی افکارعمومی در دسترس است، نشان می‌دهد که حدود بیست درصد از روس‌ها از او حمایت می‌کنند. به نظر می‌رسد این پشتیبانی بسیار متعهدانه انجام شده، با توجه به اینکه اکنون ارتباط و حمایت از ناوالنی هزینه‌های واقعی بسیاری دارد.

درعین‌حال، ناوالنی در طیف گسترده‌ای از جامعه روسیه نفوذ نکرده است. وی همچنین برای ایجاد یک جبهه گسترده ضدپوتین با ائتلاف‌های دیگر مخالفان همکاری نکرده است و همین امر باعث شده که تأثیر سیاسی وی محدود شود. یکی از راه‌های بررسی بیست درصد محبوبیت ناوالنی این است که بگوییم، چند سال پیش این محبوبیت پنج درصد بود و اکنون به بیست درصد رسیده است. راه دیگر برای بررسی این موضع آن است که بگوییم اوه، او فقط بیست درصد است. چرا او بیشتر نفوذ نکرده است؟ انجام این محاسبات در محیط فعلی بسیار دشوار است و با ازهم‌پاشیدگی سازمان او، هنوز مطمئن نیستیم که آینده سیاسی وی چه می‌شود.

  • اما آیا سرکوب به ابزار مطلوب پوتین برای حفظ قدرت تبدیل شده است؟

فکر می‌کنم در این مرحله، ابزارهای دیگر خیلی کارآمد نیستند، یا او نگران است که به احتمال زیاد کارساز نباشد. من فکر می‌کنم پوتین مانند بسیاری از این خودکامه‌ها ترجیح می‌دهد به تبلیغات و عملکرد و کاریزمای شخصی خودش اعتماد کند. اینها فقط ابزارهای بسیار کم‌هزینه‌تری هستند، اگر پوتین قدرت را از دست می‌داد، همه حامیان وی در داخل کنار می‌رفتند. بنابراین، یک چیز متفاوت در این نوع رژیم‌های خودکامه شخصی‌گرایانه این است که وقتی تهدید به از دست دادن قدرت وجود دارد، جایی برای حاکم و اعضای حلقه داخلی وجود ندارد که به آنجا پناه ببرند و این می‌تواند انتقال قدرت را بسیار دشوار کند.

  • سؤال پایانی، اگر پوتین احساس کند در گوشه رینگ قرار دارد، چه نوع تهدیدی می‌تواند روسیه و جهان را تهدید کند؟

پوتین به‌طورکلی از سیاست خارجی به عنوان ابزاری برای افزایش محبوبیت خود استفاده نکرده است. الحاق کریمه موردی بود که وی به دلایلی که مجبور به انجام این کار بود، الحاق را انتخاب کرد. در واقع بیشتر به دلایل ژئوپلیتیکی او تصمیم به الحاق کریمه گرفت. برخی شواهد از افراد در حلقه داخلی وجود دارد که واقعاً از محبوبیت الحاق کریمه متعجب شده‌اند. با توجه به اینکه بسیاری از مردم نسبت به حرکات تهاجمی خارج از کشور خسته شده‌اند، فکر می‌کنم این سیاست یک استراتژی واقعاً خطرناک باشد که پوتین بخواهد درگیر آن شود. معامله پوتین و سیاست خارجی این است که او می‌خواهد از غرب‌ستیزی برای تقویت حمایت از نخبگان داخلی از خودش استفاده کند؛ بااین‌حال او نمی‌خواهد درگیری زیادی پیدا کند. عموم مردم دنبال این کار نمی‌روند. این احتمالاً باعث ایجاد تنش زیادی در بین نخبگان می‌شود و می‌تواند یک استراتژی پرخطر باشد.

ادامه کار نیز دشوار است. روسیه کشوری با جمعیت بسیار تحصیل‌کرده است. این کشور همچنین نسبتاً ثروتمند است. کشورهایی که سرکوب ابزار اصلی آنها برای مدت طولانی است، فقیرتر با جمعیت روستایی بیشتر هستند؛ ضمن اینکه جمعیت تحصیل‌کرده کمتری هم دارند. بنابراین، این یک معضل واقعی برای پوتین است. من فکر می‌کنم این یکی از دلایلی است که وی تمایلی به استفاده از انواع سرکوب‌ها دارد.

5965

اقتباس و تلخیص: انتخاب

۱۴:۱۲ ,۰۵ تیر ۱۴۰۰

اخبار مرتبط


در ميانه شدت گرفتن انتقادها از دولت بلاروس به واسطه اقدام اخير اين دولت در فرونشاندن يك هواپيما و بازداشت يك روزنامه‌نگار معترص، پوتين وعده ...

یکی از مشاوران سابق امنیت ملی رژیم اسرائیل اخیرا ادعا کرده که روسیه در مورد فعالیت‌های منطقه‌ای ایران در خاورمیانه با اسرائیل موضع مشترکی ...

رئیس جمهوری روسیه، امروز (پنجشنبه) از آغاز عملیات نظامی ویژه در دونباس خبر داد و اندکی پس از سخنان او صدای چندین انفجار در کی‌یف و دونتسک شنیده ...

ولادیمیر پوتین در سفر قریب الوقوعش به تهران، به دنبال مدیریت اختلافاتش با ترکیه و ایران به منظور به دست آوردن حمایت‌های اقتصادی و نظامی در ...

رئیس جمهور بلاروس ضمن اعلام تشکیل نیروی مشترک منطقه ای با روسیه، از احتمال حمله اوکراین به خاک کشورش خبر داد.

نظر خود را ثبت کنید