صرف نظر از سهم روزافزون و غیر قابل چشم‌پوشی اقتصاد دیجیتال در تولید ناخالص داخلی (GDP) کشورها، مطالعات و بررسی‌های متعدد در نقاط مختلف دنیا گواه این مطلب است که فاوا، آثار بسیار گسترده‌ای بر رفاه اجتماعیِ آحاد جامعه دارد و موجب توانمندسازی جامعه به ویژه قشرهای کمتر برخوردار می‌شود و تقریبا در همه جای دنیا از جنوب شرقی آسیا و آفریقا گرفته تا اروپا و آمریکای لاتین این آثار، کاملا مشهود است و حتی به گونه‌ای به موضوع و مسئله‌ای بدیهی تبدیل شده است. آثار رفاهی تقریبا در هیچ‌گونه محاسبات اقتصادی لحاظ نمی‌شوند و مثلا در کشور چین که برای سال 2025 هدف‌گذاری 55 درصدی برای سهم اقتصاد دیجیتالی از کل GDP در نظر گرفته شده است، چنانچه آثار رفاهی اقتصاد دیجیتالی هم لحاظ و تبدیل به عدد و کمیت شود، بی‌شک رقم مذکور خیلی بیشتر از 55 درصد خواهد بود. 

به عنوان مثال خدمات متنوع و متعددی بر بستر فضای مجازی در سراسر دنیا بدون هزینه و رایگان ارایه می‌شود از جمله بسیاری از محتواهای آموزشی و سرگرمی و مرتبط با سلامت و پزشکی، موتورهای جست‌وجو، پست‌های الکترونیکی معروف، فضاهای ذخیره‌سازی ابری، خیلی از خدمات دولت الکترونیک و اطلاع‌رسانی‌ها و موارد متعدد دیگر که عملا برای آن‌ها افراد جامعه پولی پرداخت نمی‌کنند و تراکنش مالی صورت نمی‌گیرد. به علاوه بر اساس مطالعات متعدد، اقتصاد دیجیتالی باعث کاهش شکاف طبقاتی و در آمدی در درون‌ مرز کشورها و کاهش نابرابری اقتصادی و اجتماعی می‌شود و سبب توانمندی افرادِ کمتر برخوردار و زنان و کودکان و جوانان نیز می‌شود. همچنین امکان تحقق ارائه خدمات بهتر، سریع‌تر و ارزان‌تر از طرف دولت به مردم را تسهیل می‌کند؛ برای مثال امکان ارائه خدمات آموزشی و بهداشتی موثرتر و کم‌هزینه‌تر در بستر فضای مجازی حتی برای نقاط دورافتاده میسر خواهد شد. به طوری که در میانه بحران کووید-19، همگی شاهد برخی قابلیت‌ها و پتانسیل‌های مثبت اقتصاد دیجیتالی بوده و هستیم. 

از نگاه مکتب‌ها و مدل‌های اقتصادی هم، می‌توان نقش اقتصاد دیجیتالی در ارتقای رفاه جامعه را در موضوعاتی همچون تخصیص بهینه منابع و کالا‌ها مشاهده کرد که جزو اهداف اقتصاد رفاه (شاخه‌ای از اقتصاد) است و دقیقا با فلسفه وجودی اقتصاد دیجیتالی و مدل‌های کسب و کار مبتنی بر این نوع اقتصاد تطبیق دارد. (به عنوان مثال مدل‌های کسب و کاری مبتنی بر پلتفرم‌های متنوع، سلامت الکترونیکی و غیره.) از این رو می‌توان این نکته را برای اقتصاد رفاه متصور شد که این شاخه از اقتصاد توانایی تمهید امکانات لازم برای ارزیابی و پیاده‌سازی سیاست‌های اقتصادی عادلانه‌تر به وسیله فاوا را دارد. به علاوه فناوری‌های دیجیتالی و اقتصاد دیجیتالی فرصت‌های نسبتا بی‌شماری برای ایجاد کسب و کار و اشتغال در شرکت‌ها و بنگاه‌های کوچک و بزرگ فراهم می‌آورد و منبع نوآوری و رشد اقتصادی و اجتماعی است. 

نکته پایانی آن که فارغ از سیاست‌های مختلف موجود در کشور و تفاوت جهت‌گیری‌ها و سلیقه‌ها و نحوه مواجهه با فضای مجازی، به نظر می‌رسد کم و بیش اِجماعی بر سر این تاثیرات اکثرا مثبت رفاهی، اجتماعی و اقتصادی و فرهنگیِ اقتصاد دیجیتالی وجود دارد و چنانچه اِجماع و توافقی هم وجود نداشته باشد به نظر می‌رسد بهتر است در جهت رسیدن به چنین اتفاق نظری و همگرایی بیشتر پیش برویم. به ویژه لازم است این حوزه را کمتر و کمتر دستخوش تنش و گسستگی و تکانه‌ها و شوک‌های مختلف و سیاست‌زدگی کنیم، و اختلافِ رویکردها و سیاست‌ها را ترجیحا در حوزه‌های دیگری دنبال کنیم نه در بخش دیجیتال و فضای مجازی کشور.

چکیده کلام آن که همگی فارغ از جناح و حزب و گرایش دولت‌های مختلف، به رشد و شکوفایی این فضا به طور مؤثر کمک کنیم که دنیا در زمینه دیجیتال شتابان و چهار نعل به سمت جلو می‌تازد و دِرنگ و تعلل و مانع‌تراشی توجیهی ندارد. 

4908

نویسنده: جمال صوفیه / تحلیلگر حوزه فاوا

۰۸:۴۸ ,۰۴ اردیبهشت ۱۴۰۰

ویدیو

عکس

اینفوگرافی