اولویت اول رئیس بعدی

بی‌تردید اگر از هر کسی سؤال کنید اولویت رئیس جمهور آینده در حل و فصل کدام مسائل است؟ همه یک‌صدا می‌گویند: کاهش تورم، کنترل قیمت ارز، رونق بورس، افزایش تولید، بهبود معیشت و رفاه، ایجاد اشتغال، و در یک کلام، حل چالش‌های همیشگی اقتصادی؛ البته اگر در دوره‌های قبل هم این سؤال را از مردم می‌پرسیدید به گمانم به همین پاسخ‌های امروز می‌رسیدید؛ یعنی همه به اتفاق در چهار دهه گذشته بر این موضوع که چالش اساسی دولت‌ها در جمهوری اسلامی چالش اقتصادی است و باید برای بهبود اقتصاد برنامه و راهکار داشته باشند هم‌نظرند. حالا سؤال این‌جا است که چرا با این همه تلاش و وعده و وعید و حفظ ارزش‌های نظام و مبانی انقلاب و اسلام و تربیت نیروهای تحصیل‌کرده متعهد و متدین نه‌تنها چنین گره‌هایی باز نشده بلکه هر روز گره کورتری به آن افزوده شده است؟

به گمان من دلیل چنین چالش بزرگ و لاینحلی ریشه در مسائل اقتصادی ندارد و این نکته‌ای است که سیاست‌گذاران ما در حاکمیت و دولت همچنان از آن غافل‌اند.

باید بی‌پروا اعتراف کنیم که ما ایرانیان با همه داشته‌های ارزشمند فرهنگی و اجتماعی در طول زمان دچار گسست‌های عمیق فرهنگی‌اجتماعی شده‌ایم که حال و سرنوشت آینده‌مان را به ناکجاآباد رهنمون کرده است.

فرهنگ فقط کتاب، مطبوعات و رسانه‌، سینما و هنرهای هفت‌گانه نیست! بلکه این‌ها میوه‌های درخت فرهنگ‌اند. ریشه و ذات فرهنگ، فرهنگ عمومی و اجتماعی است که از پس ده‌ها و سده‌های متمادی شکل گرفته و معمولا به سادگی بروز و ظهور آنی ندارد و به درد کهنه و مزمنی می‌ماند که ما نسبت به عواقب ناگوار آن بی‌تفاوت شده‌ایم.

تصور نمی‌کنم شهروندی باشد که از رواج دروغ و دروغگویی، چاپلوسی و دورویی، توهم و تکبر، پرخاشگری و زودرنجی، بی‌نظمی و بدعهدی، بی‌تفاوتی، سستی و تنبلی و بی‌مبالاتی در کار گله‌مند نباشد.

وقتی خلق و خوی مذمومی میان ملتی فراگیر شود، وقتی بستر و ریشه فاسد شود قاعدتاً نتیجه و حاصل و میوه نیز مطلوب نخواهد بود. قاعدتاً اختلاس و احتکار و ارتشا و تقلب و رانت و سوءاستفاده هم فراگیر خواهد شد و هرچه قوانین سلبی و بگیر و ببند و محاکمه صورت گیرد، باز این فساد می‌جوشد و بیشتر می‌شود. کیفیت کالاها و خدمات کاهش می‌یابد، بی‌اعتمادی به همه چیز و همه کس شکل می‌گیرد، ارزش‌های اخلاقی و اجتماعی نزول می‌کند. خرافات و مهملات و خزعبلات رواج می‌یابد، انسجام اجتماعی از هم خواهد گسیخت، بازار از کنترل خارج خواهد شد. خودخواهی و خودمداری و ستیزه‌جویی ارزش خواهد شد و هر کسی بدون توجه به حقوق شهروندی کار خودش را خواهد کرد. در این کارزار فرقی هم میان عوام و خواص و ملت و دولتمرد نیست؛ همان‌گونه که امیر کلام مولا علی علیه‌السلام فرمود: «اَلنّاسُ بِأُمَرائِهِمْ اَشْبَهُ مِنْهُمْ بِآبائِهِمْ؛ شباهت مردم به امیران و حکمفرمایان‌شان از شباهت به پدران‌شان بیشتر است.»

از این رو به نظر می‌رسد ریشه و بنیان چالش‌های ایران امروز که ما بدان گرفتار و از آن غافلیم در بستر فرهنگ خوابیده است و بس. چالش‌هایی که در طول زمان‌های طولانی حادث و آرام‌آرام عمیق شده تا جایی که از فرط درد بی‌حس و بیهوش شده‌ایم و خسارت و تباهی آن را حس نمی‌کنیم.

به عقیده نگارنده همان‌گونه که هیچ دولتی در طول چهل سال گذشته نتوانسته است چالش‌های اقتصادی را حل کند یا وضعیت آن را بهبود بخشد، هیچ دولتی هم در آینده و آینده‌های نزدیک قادر به حل آن‌ها نخواهد بود؛ البته ممکن است در مقاطعی مرهم موقتی بر این زخم‌های کهنه بنهند اما تا زمانی که عامل موجد آن یعنی چالش‌های عمیق فرهنگی‌اجتماعی حل نشود، هرگز قادر به حل چالش‌های اقتصادی نخواهند بود.

بسیاری از مللی که امروز به دستاوردهای اقتصادی و فناوری جالب توجهی در اروپا، آمریکای شمالی و آسیای جنوب شرقی دست یافته‌اند و ما امروز غبطه و افسوس وضعیت آن‌ها را می‌خوریم قبل از آن‌که صرفا به تقویت اقتصاد بپردازند در صدد ترمیم ضعف‌های فرهنگی‌اجتماعی و تقویت بنیان‌های آن برآمدند.

به نظر می‌رسد دولت آینده اگر با هوشمندی حل و فصل چالش‌های عمیق فرهنگ عمومی و اجتماعی را در اولویت قرار دهد و همزمان به حل و فصل چالش‌های زیست‌محیطی، اقتصادی و سیاسی بپردازد در مسیر مستقیمی قرار گرفته است که دولت‌های قبلی معمولاً از آن غافل بوده‌اند.

پس اگر می‌خواهید برای انتخاب نامزد برتر تحقیق کنید در کنه برنامه‌های فرهنگی‌اجتماعی او دقت کنید. اگر او و تیمش به این نکته ظریف که چالش‌های فرهنگی‌اجتماعی موجد چالش‌های اقتصادی شده‌اند پی برده و برای آن برنامه و راهکار دارد، قابل امیدواری است وگرنه آش همان آش است و کاسه همان کاسه.

4908

نویسنده: سیدجمال هادیان‌طبائی‌زواره

۰۷:۳۶ ,۰۱ خرداد ۱۴۰۰

ویدیو

عکس

اینفوگرافی