ايران و عربستان سعودي و تحولات‌منطقه‌‏اي

شواهد و قراين متفاوت، متعارض و متعددي در منطقه خاورميانه ديده مي‌شود: اوضاع در عراق علي‏‌رغم برگزاري انتخابات پارلماني همچنان نامشخص است. تحركات نظامي تركيه در عراق و سوريه همچنان ادامه دارد. در سوريه وضعيت چندان باثبات نيست و خبر حمله گاه‌به‌گاه اسرائيل به خاك آن كشور همچنان به گوش مي‏‌رسد. توقف درگيري يمن در شهر مأرب و حملات موشكي يمني‏‌ها به امارات نشان از تداوم بحران در اين كشور دارد. مانور نظامي اسرائيل در قبرس در اين بازه زماني معنادار است. مذاكرات احياي برجام متوقف شده است و مذاكره ايران با عربستان با ميانجيگري عراق در جريان است.

شايد بتوان گفت كه در خاورميانه هميشه اين قراين و شواهد متفاوت وجود داشته است؛ اما به‌نظر مي‏‌رسد در حال حاضر مجموعه تحولات، آتش زير خاكستر هستند. توقف مذاكرات احياي برجام نشان مي‌دهد كه مسائل ايران در مورد منطقه قابل‌مذاكره نيست. با توجه به موقعيت سوريه، اسرائيل در اين شرايط تمايل دارد تا آمادگي نظامي خود را حفظ كند؛ زيرا ايران در سوريه همچنان حضور خواهد داشت و اين موضوع براي اسرائيل به‌مثابه تهديد وجودي است و براي اين نوع تهديد خود را آماده هر نوع اقدامي خواهد كرد.

آمريكا و اروپا همچنان درگير موضوع جنگ اوكراين و روسيه هستند و اختلاف اسرائيل با روسيه در موضوع اوكراين زمينه نزديكي ايران و روسيه را در سوريه افزايش داده است. عربستان كه تا پيش از اين بر كاهش نفوذ ايران در سوريه تأكيد مي‌كرد، وارد مذاكره با ايران شده است؛ زيرا وخامت اوضاع در منطقه براي اين كشور نيز نگران‏‌كننده خواهد بود. اين شرايط نشان مي‌دهد كه رفتار سياست خارجي كشورهاي منطقه و فرامنطقه‏‌اي به‌سمت نوعي درگيري و بي‏‌ثباتي در حال حركت است.

مطالعه و بررسي كشورهاي منطقه نشان مي‌دهد كه درجاتي از ناآگاهي و عدم مديريت شرايط، نظم منطقه‏‌اي را هدف گرفته و آن را به وضعيت غيرقابل كنترلي سوق مي‌دهد؛ تلاش كشورها براي سلطه بر منطقه و پيگيري منافع حداكثري خود در كنار عدم مديريت مسائل چالش‏‌برانگيز منطقه، نگراني‏‌ها و تهديدهاي منطقه‏‌اي را افزايش خواهد داد.

در اين شرايط عقلانيت ايجاب مي‌كند كشورهاي مختلف منطقه سياست‌هاي خود را در تزاحم با يكديگر دنبال نكنند. بنابراين نقش عربستان و ارتباط ايران با اين كشور براي حل موضوعات منطقه‏‌اي مي‌تواند در حال حاضر بسيار مؤثر و كارآمد باشد؛ زيرا كشورهاي عربي واقف‌اند كه افزايش تنش در منطقه بيش از همه، كشورهاي عربي را كه هنوز سر در گريبان مشكلات گذشته ناشي از حمله آمريكا به عراق، بهار عربي و تحركات داعش در عراق و سوريه هستند، درگير خواهد كرد.

در ميانه درگيري ايران و اسرائيل، عربستان بيش از همه احتمالاً تحت‌ِتأثير قرار خواهد گرفت و منطقه مابين دو كشور و منطقه اصلي جدال ايران و اسرائيل خواهد بود. پس در شرايط كاهش عمق راهبردي منطقه خاورميانه به‌واسطه افزايش اهميت منطقه پيرامون روسيه، اوضاع منطقه را در شرايط نامناسبي قرار داده است، روابط ايران با غرب روبه‌وخامت است، روسيه و غرب دچار تنش هستند، اسرائيل تصور مي‌كند كه بايد راساً به دفاع از خود بپردازد و تركيه به‌تنهايي به‌دنبال منافع و عمق راهبردي خود است، در اين شرايط، رابطه ايران و عربستان از اهميت بسياري برخوردار است؛ زيرا امكان كاهش تنش در رابطه ايران و آمريكا را مي‌تواند در پي داشته باشد.

اين كشور با طرف غربي و عبري در ارتباط است، مي‌تواند از رابطه ايران با روسيه بهره‌برداري كند و در نهايت زمينه كاهش بحران انرژي را در اواخر سال جاري با ياري يكديگر حل كنند. اگر زمينه ارتباط فراهم نشود و دو كشور ايران و عربستان به همكاري و مساعدت با يكديگر نپردازند، اوضاع منطقه پيچيده شده و دستخوش تحولات ناخوشايند خواهد شد. پس عقلانيت، احتياط و حزم‏‌انديشي ايجاب مي‌كند كه در اين شرايط از اقدامات تحريك‌كننده كاسته شود و با ايجاد رابطه ايران و عربستان حداقل به كاهش وخامت احتمالي شرايط كمك كرد.

5965

نویسنده: داود غراياق زندي

۱۳:۳۳ ,۲۶ خرداد ۱۴۰۱