تخریب گفتمان پیشینیان، به چه قیمت؟

در یک سالی که از انتخابات سیزدهم ریاست جمهوری می‌گذرد، یک خلأ بزرگ همچنان خودنمایی می‌کند. 

سیدابراهیم رئیسی، صاحب هیچ گفتمانی در انتخابات نبود. نه در 1396 و نه در 1400. در خوش‌بینانه‌ترین حالت می‌توان گفت یک گفتمان سلبی را رهبری می‌کرد و بنایش بر نفی گذشته و گذشتگان بود. در این فرایند او سعی کرد، قدرتش را بر مخروبه‌ای بنا بگذارد که به زعم او از دولت گذشته به ارث رسیده بود. 

این اتفاق، تنها هنری که داشت، تخطئه پیشینیان، نادیده گرفتن موفقیت‌های آنان و برجسته کردن ضعف‌هایشان بود. حتی آثار کرونا که بر کل جهان تأثیر منفی گذاشته بود در نگاه او غایب بود و تحریم‌ها نیز جایگاه بسیار نازلی داشت. نتیجه چنین دیدگاهی، بی‌گفتمانی در دولت اوست. 

دولت احمدی‌نژاد نیز همین‌گونه بی‌گفتمان شروع کرد و بنا را بر تخریب 37ساله پیش از خود گذاشت، اما بعداً سعی کرد از واژه «عدالت» برای خود گفتمان بتراشد که با وجود بهره‌مندی از نفت 120 دلاری و درآمد چندصد میلیارد دلاری به هیچ جا نرسید. 

موضوع این نوشته اما منحصر به بی‌گفتمانی دولت رئیسی نیست، بلکه می‌خواهد این نکته را برجسته کند که مشکل از جریان حامی رئیسی برمی‌خیزد. یعنی جریان اصولگرایی که از 1376 تا 1400 دائما بر تخریب گفتمان اصلاحات و اعتدال همت گماشت، خود، واضع هیچ گفتمانی نبود. 

واژه‌هایی مانند «آبادگری»، «خدمت»، «عدالت خواهی» و «مهرورزی» نتوانست در ساختار اجتماعی ـ فرهنگی جامعه جاپا پیداکند.

جریان اصولگرایی حتی کلیدواژه‌ هایی مانند «حفظ ارزش‌ها» و «بازگشت به دین» را که سال‌های سال برایشان پا می‌کوبید به ضدِخود تبدیل کرد. 

اینکه اصولگرایان خار را در چشم اصلاح‌طلبان دیدند و تیر را در  چشم خود ندیدند چه آورده‌ای برایشان داشت؟

ما اصولگراها بارها گفتیم و نوشتیم و توی چشم طرفمان فروکردیم که شما غربزده ، ضددین، مخالف ارزش‌ها و و بیگانه باورید. برفرض که حق هم می‌گفتیم، اما چه نتیجه‌ای گرفتیم؟ آیا حالا که شرق باوری و کنار گذاشتن سیاست «نه شرقی ـ نه غربی» را در دستور کار اصولگرایی قرار داده‌ایم شرایطمان گل و بلبل شده؟

 اینکه دیگران را بی‌دین خوانده‌ایم، خودمان نماد مجسم دین و اخلاق شده‌ایم؟ اگر طرف مقابل را به فساد اداری متهم کرده‌ایم، خودمان ابوذر و مقداد و سلمان شده‌ایم؟ و در یک عبارت کوتاه، آیا وقتی گفتمان‌های مخالف خود را نابودکردیم، چیزی جایگزینش کردیم؟ 

سخن بر سر این نیست که اصلاح طلبان اشتباه نداشته اند. شاید بیش از اصولگرایان هم دچار خطا شده اند . اما اصولگراها به هنگام نفی آنها اصلا در صدد اثبات خود برنیامده اند.

دولت رئیسی، اگر از بی‌گفتمانی رنج می‌برد، مقصرش تمام جریان اصولگرایی است، هرچند که شخص آقای رئیسی در آن مسئولیت تضامنی آن هم  در حد رئیس دولت دارد و اگر در سالهای باقیمانده از دولتش فکری برای خود و جریان حامی اش نکند، خیلی زود  به دولتی بی تاریخ تبدیل خواهد شد.

 مادام که به تخریب دیگران می‌پردازیم، خودمان هم آباد نمی‌شویم. یک سال گذشته دولت سیزدهم، و هشت سال دوره  احمدی‌نژاد این را به وضوح نشان داد. باز هم باید تجربه کنیم آیا؟

منبع: شرق

   

نویسنده: محمد مهاجري

۱۲:۳۶ ,۲۹ خرداد ۱۴۰۱

آخرین یادداشت‌های محمد مهاجري