جناب جلیلی! تشکیل باشگاه تحریمی‌ها جواب نمی‌دهد

 جناب آقای دکتر سعید جلیلی اخیراً گفته‌اند تشکیل باشگاه تحریمی ها با حضور چین و روسیه، یک راهکار خلاقانه برای مقابله با تحریمهای آمریکاست. به چهار دلیل این راهبرد را بی‌نتیجه و شکست‌خورده می‌دانم:

1-  چین و روسیه تحت تحریم اقتصادی نیستند. آنچه هست اختلاف منافع تجاری است که بین تمام کشورها طبیعی است، تصور دشمنی دائمی ایدئولوژیک حاکم بر ذهنیت برخی سیاستمداران ما با واقعیت جهان خارج انطباق ندارد. اقتصاد چین و روسیه چنان با آمریکا و اروپا ادغام شده که تحریم آنها به نفع آمریکا و متحدان نیست. در دنیای امروز هیچ کشوری نیست که با آمریکا و سایر قدرتهای بزرگ اختلاف منافع و رقابت نداشته باشد. صد البته ما هم می‌توانیم خردمندانه از این اختلافات برای منافع ملی خود استفاده کنیم. اما تشکیل باشگاه تحریمی‌ها، فقط با کره شمالی، سوریه و ونزوئلا امکان پذیر است که هیچ دردی از اقتصاد زبان‌بسته ما را دوا نخواهد کرد.

2-  چین و روسیه به دنبال تقابل با آمریکا نیستند. آنها از دشمنی دائمی ایران و آمریکا برای تامین منافع خود در روابط با این دو کشور استفاده می‌کنند. مثلاً در سی سال گذشته، چین بارها با استفاده از کارت ایران، آمریکا را مجبور به عقب نشینی یا تغییر سیاستها در زمینه جزیره تایوان کرده. دشمنی دائم و ایدئولوژیک ایران و آمریکا، فرصتی طلایی در اختیار پکن و مسکو قرار داده است تا منافع خود را دنبال کنند. چین از اولین شرکای تجاری آمریکاست و مبادلات تجاری این دو کشور حتی در سال بحرانی کرونایی گذشته بیش از پانصد میلیارد دلار رسیده. به این رقم صدها میلیارد دلار تجارت چین با متحدان آمریکا نظیر ژاپن، کره جنوبی، عربستان، اروپا و... را بیفزایید تا مشخص شود که چین بخاطر ده میلیارد دلار تجارت با ایران، بیش از یک تریلیون دلار تجارت با آمریکا و متحدان آمریکا را به خطر نخواهد انداخت.

3-  روسیه و چین به ایران به عنوان متحد راهبردی نگاه نمی‌کنند. امضاء سند راهبردی ایران و چین، نباید ما را چنان ذوق زده کند که گمان کنیم چین متحد راهبردی ماست و چقدر خوب است که هرچه زودتر یک سند راهبردی مشابه را با روسیه امضاء کنیم. چین و روسیه به ایران بعنوان یک متحد راهبردی نگاه نمی‌کنند. چین نظیر این توافق را با دهها کشور دیگر در آسیا و آفریقا امضاء کرده. جالب است یادآوری کنیم که بیش از 22 میلیارد دلار از پولهای فروش نفت ایران به چین در بانکهای چینی بلوکه هستند. اما امضاء سند راهبردی موجب آزاد شدن حتی یک میلیارد دلار از پولهای بلوکه شده ایران در خاک چین نشده! زیرا بانکها و شرکتهای چینی حاضر نیستند بخاطر اندکی معامله با ایران، صدها میلیارد دلار تجارت با آمریکا و متحدان آمریکا را به خطر اندازند. سند راهبردی چین بدون برجام هیچ دستاوردی نخواهد داشت. اما در صورت زنده شدن این توافق و بازگشت آمریکا به برجام، چین به دنبال تحقق این سند خواهد آمد تا با پیشدستی در بازار ناب ایران از رقبا جلو بیفتد. متحد راهبردی که اینطور نیست! ضمن آنکه کره شمالی که متحد راهبردی ایدئولوژیک و همسایه و هم‌کیش دیرینه چین است و در فقر و تحریم دست و پا می زند. چین به دنبال تقابل با آمریکا نیست، و بدون برجام، حتی یک میلیارد از پولهای بلوکه شده را آزاد نخواهند کرد.

4-  وابستگی یک‌طرفه به چین و روسیه به زیان منافع ملی ماست. روابط بین‌الملل پیچیده‌تر از آن است که با عبارت دوستی یا دشمنی ساده تعریف شوند. چین و روسیه نه دوست ما هستند و نه دشمن ما. در برخی زمینه ها منافع مشترک داریم و در بسیاری موارد اختلاف منافع. نباید دشمنی با آمریکا چشمان ما را نسبت به سایر تهدیدات سیاسی اقتصادی و فرهنگی و محیط زیستی کور کند. چین و روسیه نگران نفوذ فرهنگی و اقتصادی و سیاسی ایران در کشورهای مسلمان آسیای میانه هستند. روسیه رقیب ایران در زمینه نفت و گاز است. همین هفته طرح خط لوله کشی گاز روسیه به پاکستان و هند با عنوان "طرح گاز شمال-جنوب" موجب شد که طرح لوله ارسال گازایران به پاکستان و هند به موسوم "خط لوله صلح"، به محاق برود و امکان تحقق صدها میلیارد دلار درآمدی گاز ایران در طولانی مدت در هاله ای از ابهام برود. همچنین طرح خط لوله گاز ایران به اروپا. دهها میلیون مسلمان در ایالت سین جیانگ چین از حقوق اولیه انسانی محروم هستند. مطابق ارزشهای انسانی و اسلامی ما نباید در این زمینه سکوت کنیم و چنان وابسته شویم که نتوانیم حتی از آن سخن بگوییم تا آنجا که برخی متفکران اصولگرا بهانه بیاورند که مسلمانان چینی از نوع داعشی و دشمن شیعه هستند! (لابد مسلمانان فلسطین از شیعیان ولایی هستن!). روابط با چین و روسیه وقتی به نفع ماست که از سر ناچاری و اضطرار  نباشد بلکه بخاطر منافع ملی و از روی برنامه و دوراندیشی باشد.

دکترای مطالعات آمریکا، دانشگاه تهران

نویسنده: اسفندیار خدایی

۰۸:۵۶ ,۲۳ مهر ۱۴۰۰

ویدیو

عکس

اینفوگرافی