تصور غالب در جراید و محتوای مطبوعات در سالهای دهه 1960 میلادی از دنیای امروز شامل تحولات عمده در عرصه اکتشافات فضایی از جمله امکان زندگی انسان در کرات دیگر ، ماشین های پرنده و امثالهم بود. با این حال علیرغم همه پیشرفت ها در این زمینه ها امروزه نیز برای سفر ها و حمل و نقل کماکان از همان روش های نیم قرن پیش استفاده میشود و از زندگی در فضا خبری نیست، در عوض مسیر علم در بخش دیگری یعنی در عرصه فناوری ارتباطات و اطلاعات بقدری متحول شد که سرعت این تغییرات در این زمینه حتی امکان پیش بینی تا چند سال آینده را هم نمیدهد. یکی از این تحولات رشد استفاده از شبکه های مجازی ، پیام رسان و از میان رفتن انحصار اطلاع رسانی از سوی دولت ها بود به موازات این امر اخبار جعلی و دروغ و شایعات هم نشر زیادی پیدا کرده اند.

از سویی طی تنها چند سال اخیر استفاده از اینترنت و شبکه های مجازی که تا پیش از آن تنها برای افراد معدودی از اعضای خانواده که معمولا جوانان تحصیل کرده بود فراهم بود اکنون با استفاده از گوشی های هوشمند همه افراد خانواده اعم از پیر و جوان و با هر سطح سوادی را در برمیگیرد بدون اینکه آموزش های لازم درباره آسیب های فضای مجازی مورد توجه قرار گرفته باشد.

در عرصه سیاسی کشورهای جهان رشد شبکه های اجتماعی به نفع پوپولیست ها هم شده است، امکان گفتگوی مستقیم و بی واسطه میان مردم عادی و سیاستمداران یکی از تحولاتی است که شبکه های اجتماعی امکان آن را فراهم کرده است، در این بین سیاستمداران راست افراطی و احزاب متبوعشان بیشترین بهره را از این بین برده اند، نگاهی به میزان فعالیت این احزاب در اروپا نشان میدهد صفحات اجتماعی این احزاب در مقایسه با مجموع دیگر احزاب سنتی مقام اول را از نظر تعداد بازدید کننده و تولید محتوا به خود اختصاص داده اند و از همین طریق توانسته اند موضوعاتی همچون مهاجرستیزی را به بحث اصلی در انتخابات مبدل کنند. استفاده از بات ها و مهندسی افکار عمومی از این طریق بقدری جدی بوده که کشورهای اروپایی بارها نسبت به نفوذ و تاثیرگذاری روسیه در انتخبات خود ابراز نگرانی کرده اند.

در طی همه گیری کرونا  نشراخبار جعلی و نژادپرستانه باعث تبعیض و خشونت علیه بسیاری شد که اغلب ظاهر آسیای شرقی داشتند ، در کنار این تئوری های توطئه ای همچون جنگ بیولوژیک، عامدانه منتشر کردن ویروس علیه یک نژاد خاص، دروغ بودن کرونا ، تاثیر فناوری 5G  در انتشار ویروس و غیره از جمله مواردی بودند که به شدت مورد توجه و انتشار قرار گرفتند، با این وجود نشر اخبار جعلی تنها محدود به خبر رسانی غلط نبوده و تبعات سنگین تری هم در پی داشته است.

عامل حملات تروریستی کرایست چرچ نیوزلند که به کشته شدن بیش از پنجاه مسلمان انجامید با گروه های راست افراطی در اتریش از طریق شبکه های اجتماعی در ارتباط بود و از همین طریق با تئوری توطئه "جایگزینی عظیم" آشنا شده بود، باور مندان به این تئوری معتقد اند جمعیت مسیحی اروپا تا چند سال آینده توسط مسلمانان مهاجر از بین میرود و سیاستمداران فاسد آگاهانه در حال وارد کردن پناهجویان مسلمان با هدف از بین بردن هویت اروپایی هستند، این باور عامل فعالیت های خشونت بار بسیار دیگری از حادثه تروریستی در نروژ توسط آندره برویک گرفته تا حملات نژادپرستانه علیه مهاجران را باعث شده است. در واقع علیرغم همه سخت گیری ها و نظارت هایی که در بستر های معروف شبکه های اجتماعی وجود دارد بسیاری تنها از همین طریق در مسیر رادیکال شدن یا افراطی شدن گام برداشته اند و با همفکران خود در دنیا ارتباط برقرار نموده اند.

در کشور ما نیز تعداد نمونه های اخبار غلط منتشر شده در رسانه های معتبر داخلی نشان میدهد منبع خبری بسیاری از این رسانه ها نیز شبکه ها و کانال های بی هویت در شبکه های اجتماعی است که عامدانه یا سهوا به نشر اخبار جعلی مشغول اند، در این میان اگرچه در بسیاری از موارد کاربران حرفه ای تر با روش های اعتبارسنجی مستقلا صحت اخبار را بررسی میکنند اما اکثریت کاربران با اموری همچون سنجش صحت اعتبار یک عکس از طریق جستجوی معکوس، عدم بازنشر محتوا از کانال های نامعتبر و حتی راه های جلوگیری از به سرقت رفتن داده ها با کلیک بر روی لینک های ناشناس و امثالهم آشنایی ندارند.  از سویی هم با توجه به محبوب بودن نظریه های توطئه، نشر کلام ناشی از نفرت علیه اقلیت ها و قومیت های کشور امری است که تاثیرات خطرناک و طولانی مدت به جای میگذارد، بر همین اساس لازم است نهادها و سازمان ها با توجه به مسئولیت اجتماعی خود تلاش هایی را برای آگاهی رسانی در این عرصه آغاز کرده و ساز و کارهایی را برای جلوگیری از نشر اخبار جعلی و کلام نفرت به کار گیرند.  

نویسنده: سیدنادر نوربخش

۱۴:۲۱ ,۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۰

ویدیو

عکس

اینفوگرافی