جایگاه اروپا در جهان امروز و در دنیای رقابت­‌های ژئوپولیتیکی قدرت­های بزرگ کجاست؟ آیا اروپا (و پروژه همگرایی اروپایی) رو به افول است؟ آیا اروپا به یک قدرت متوسط تبدیل شده است؟ تحولات داخلی اروپا تا چه‌اندازه بر سیاست‌های خارجی دولت‌­های عضو و اتحادیه اروپا تأثیرگذار است؟ آیا میان دولت­‌های اروپایی در رابطه با موضوعات مهم سیاست خارجی، اتفاق نظر وجود دارد؟ نقش اتحادیه اروپا در تنظیم سیاست خارجی اروپایی چیست؟ افکار عمومی چه نقشی در این میان بازی می‌کنند؟ اهمیت رابطه با اروپا در چیست؟ آیا اروپا شریکی قابل اعتماد برای دستگاه سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران  است؟ و کدام اروپا برای ایران مفید‌تر است: اروپای متحد یا اروپای متشکل از کشورهای جدا؟ 

این پرسش­ها و بسیاری پرسش­های دیگر، مهم­ترین پرسش­هایی هستند که در سال­های اخیر و بویژه پس از امضای توافق هسته­ای و به دنبال آن، خروج آمریکا از برجام و ناکامی اروپا در تأمین منافع وعده داده شده، در کشورمان و در رابطه با اروپا مطرح شده­اند. در حقیقت، تمامی این پرسش­ها ذیل دو پرسش مهم قرار می­گیرند: آیا اروپا برای دستگاه سیاست خارجی کشور مهم است و اگر مهم است چرا؟ فهم این دو پرسش، خود پرسش سومی را مطرح میکند و آن اینکه چگونه می‌توان منافع کشور را در رابطه با اروپا افزایش داد و از حجم تهدیدها کاست؟ 

به رغم همه چالش­های پیش­رو و مشخصاً بحران همه­گیری، اتحادیه اروپا کماکان یک بلوک قدرتمند اقتصادی و به تعبیری، یک غول اقتصادی است. تصویب بودجه 8/1 میلیارد یورویی بازسازی اقتصاد اروپا، شاهدی بر این مدعا است. اروپا همچنین، بزرگ­ترین اکوسیستم فناوری در جهان را در اختیار دارد و شرکت­های اروپایی، بویژه شرکت­های آلمانی و انگلیسی از پیشروترین شرکت­های فعال در حوزه تکنولوژی­های مرتبط با انقلاب صنعتی چهارم و البته قاعده مند‌سازی این حوزه هستند. افزون بر اینها، اروپا دارای دو حق وتو (فرانسه و بریتانیا) در شورای امنیت است و در سال‌های اخیر، گام­های مهمی به منظور تقویت توان نظامی-امنیتی اتحادیه اروپا صورت گفته است، گام‌هایی که خروجی آن‌ها را میتوان در مأموریت­های دریایی اتحادیه اروپا در مدیترانه و خلیج فارس مشاهده کرد. افزون بر اینها، توان تنبیهی کشورهای اروپایی و اتحادیه اروپا نیز در قالب ابزارهایی از جمله: نظام تحریمی مستقل اتحادیه اروپا در حال تقویت شدن است.  

بنابراین، فارغ از بحث­ها در رابطه با ناکامی اتحادیه اروپا در تأمین منافع برجام برای کشورمان، پتانسیل اقتصادی بالای کشورهای اروپایی، همجواری ژئوپلیتیکی با اروپا و همچنین، نقش آفرینی احتمالی گسترده­تر اتحادیه اروپا در منطقه خاورمیانه و خلیج فارس (در دوران راست جمهوری بایدن) مؤید اهمیت رابطه با اروپا برای ایران است. در این رابطه و به لحاظ اقتصادی، باید به اهمیت جذب سرمایه­های اروپایی و ضرورت همکاری با شرکت­ها و پروژه­های پژوهشی اروپایی در حوزه تکنولوژی­های نوین اشاره کرد. به لحاظ سیاسی اما اهمیت اروپا برای کشورمان، در تنوع بخشی به گزینه­های سیاست خارجی در قالب راهبرد  "توجه متوازن" و همچنین، عدم همراهی­اش با مکانیسم­های فشار اعمالی علیه کشورمان است. در این رابطه، اقدام سلبی اروپا در عدم همراهی با کمپین فشار حداکثری ترامپ علیه کشورمان، سبب کاهش قابل توجه وزن این کمپین بود. همچنین، توجه به اروپا در کنار سایر گزینه­های موجود، امکانات چانه زنی دستگاه دیپلماسی کشور را تقویت می­کند. دیگر آنکه با توجه به نقش آفرینی فزاینده اتحادیه اروپا و کشورهای اروپایی در بحران­های منطقه­ای، مشارکت در وجوه مثبت ابتکارات پیشنهادی اتحادیه اروپا، منجر به شناسایی بین المللی موقعیت منطقه­ای کشورمان می‌شود. همه اینها البته منوط به یک امر مهم است و آن شکل گیری منعفت مشترک پایدار میان ایران و اروپا یا به تعبیر دقیق­تر، درگیر کردن منافع اروپایی در ایران است. 

اما چگونه می‌توان منفعت ایران در رابطه اروپا را توسعه داد و از میزان آسیب‌های احتمالی این رابطه کاست؟ از نگاه این یادداشت، پاسخ در کنار گذاردن انگاره تفکیک میان سیاست داخلی و خارجی و بنابراین، شناسایی و رصد روندهای داخلی اروپا به منظور سرمایه­گذاری سیاسی بر روی جریان­ها و افراد سیاسی آینده دار است. در این راستا، افزایش اقبال عمومی به احزاب و جریان­های راست افراطی اروپا در سال‌های اخیر و  قدرت گیری این احزاب در برخی کشورهای اروپایی، اهمیت شناخت این احزاب و مبانی فکری و رفتاری­شان و همچنین، شناسایی رویکردهای آن‌ها در حوزه سیاست خارجی را مضاعف میکند. در این رابطه، رویکرد ضد آمریکایی این احزاب و مخالفت‌شان با سیاست­های خارجی مداخله جویانه، فضای مساعدی را جهت گسترش رابطه با آن‌ها برای دستگاه دیپلماسی کشورمان فراهم میکند. در این راستا میتوان از ظرفیت اجتماعی این احزاب به منظور وارد آوردن فشار به کشورهای اروپایی در جهت عدم همراهی با سیاست­های خصمانه ایالات متحده علیه کشورمان استفاده کرد. البته باید توجه کرد که این ارتباط گیری بدون چالش نخواهد بود و جنبه­هایی از رویکردهای این احزاب از جمله: اسلام ستیزی فزاینده شکل گرفته در درون آن‌ها، موانعی را پیش روی همکاری کشورمان با آن‌ها قرار میدهد.  

نویسنده: سهراب سعدالدین

۱۰:۳۳ ,۰۳ مرداد ۱۴۰۰

ویدیو

عکس

اینفوگرافی